مقاله آموزشی کنترل عفونت در مراکز درمانی
کنترل عفونت یکی از بنیادیترین ارکان ارائه خدمات ایمن در مراکز درمانی است و هدف اصلی آن جلوگیری از انتقال عوامل بیماریزا بین بیماران، کارکنان و محیط میباشد. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم بسیاری از عفونتهای ایجاد شده در بیمارستانها قابل پیشگیری هستند و با رعایت اصول ساده اما دقیق میتوان از بروز آنها جلوگیری کرد. در این میان، نقش کارکنان درمانی بسیار کلیدی است، زیرا بیشترین انتقال عفونتها از طریق تماس مستقیم و غیرمستقیم در حین مراقبت از بیمار رخ میدهد.
عفونت بیمارستانی به عفونتی گفته میشود که در زمان پذیرش بیمار وجود نداشته و معمولاً پس از گذشت حداقل ۴۸ ساعت از بستری شدن بیمار در محیط درمانی ظاهر میشود. این تعریف به ما کمک میکند تا بتوانیم عفونتهای اکتسابی از محیط بیمارستان را از بیماریهای قبلی بیمار تفکیک کنیم. بنابراین اگر علائم عفونت مانند تب بلافاصله هنگام ورود بیمار وجود داشته باشد، در دسته عفونتهای بیمارستانی قرار نمیگیرد.
اصل اساسی در کنترل عفونت، پیشگیری است. به عبارت دیگر، هدف اصلی سیستمهای کنترل عفونت این نیست که پس از ایجاد بیماری آن را مدیریت کنند، بلکه باید با رعایت اصول بهداشتی از ابتدا مانع بروز آن شوند. از مهمترین اقدامات پیشگیرانه میتوان به شستشوی صحیح دستها، استفاده از تجهیزات محافظت فردی، واکسیناسیون کارکنان و رعایت استانداردهای استریل اشاره کرد. نکته بسیار مهم این است که استفاده از دستکش هرگز جایگزین شستشوی دستها نمیشود و دستها همچنان مهمترین عامل انتقال میکروارگانیسمها هستند.
انتقال عفونت در مراکز درمانی میتواند بین بیماران، از بیمار به پرسنل و حتی بین پرسنل اتفاق بیفتد. در میان تمام این مسیرها، مطالعات نشان دادهاند که شایعترین و مهمترین مسیر انتقال عفونت، تماس دست کارکنان با بیماران و سطوح آلوده است. به همین دلیل رعایت بهداشت دست، مهمترین و مؤثرترین اقدام در کاهش عفونتهای بیمارستانی محسوب میشود.
از نظر نوع عفونتها، شایعترین عفونت بیمارستانی مربوط به دستگاه ادراری است که معمولاً به دلیل استفاده از سوند ادراری یا عدم رعایت اصول بهداشتی ایجاد میشود. پس از آن عفونتهای ریه، زخمهای جراحی و عفونت خون قرار دارند که هرکدام میتوانند عوارض جدی برای بیمار ایجاد کنند.
یکی از بخشهای مهم در کنترل عفونت، استفاده صحیح از تجهیزات محافظت فردی یا PPE است. رعایت ترتیب صحیح در استفاده و خارج کردن این تجهیزات اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت عدم رعایت ترتیب مناسب، احتمال آلودگی مجدد افزایش مییابد. در هنگام خارج کردن تجهیزات، معمولاً ابتدا دستکش خارج میشود، سپس گان، عینک، کلاه و ماسک و در نهایت شستشوی دست انجام میگیرد تا آلودگی احتمالی حذف شود.
در حوزه پیشگیری از عفونت، شستشوی دست و استفاده از وسایل حفاظتی جزو احتیاطات استاندارد محسوب میشوند. این احتیاطات برای تمام بیماران، بدون توجه به نوع بیماری، باید رعایت شوند و پایه اصلی ایمنی در محیط درمانی را تشکیل میدهند.
در فرآیند استریل کردن ابزارها، کنترل کیفیت اهمیت زیادی دارد و از شاخصهای مختلفی برای بررسی صحت فرآیند استفاده میشود. یکی از این شاخصها، کلاس ۴ است که معمولاً برای ستهای جراحی با تعداد کمتر از ۱۲ قلم مورد استفاده قرار میگیرد و نشاندهنده بررسی دقیقتر شرایط استریل میباشد.
در مواردی مانند آسیبهای شغلی، بهخصوص نیدل استیک، تصمیمگیری بر اساس وضعیت ایمنی فرد انجام میشود. اگر فردی دچار نیدل استیک از بیمار مبتلا به هپاتیت B شود و سطح آنتیبادی او بالاتر از حد ایمن (بیش از ۱۰) باشد، معمولاً نیاز به اقدام درمانی خاصی وجود ندارد، زیرا بدن فرد در برابر ویروس ایمن محسوب میشود.
ویروس هپاتیت B از جمله ویروسهایی است که از طریق خون منتقل میشود و تماس با خون آلوده مهمترین راه انتقال آن است. این ویروس از طریق هوا، غذا یا بزاق معمولاً منتقل نمیشود، بنابراین رعایت اصول ایمنی در تماس با خون و ترشحات خونی اهمیت بسیار زیادی دارد.
در نهایت، میتوان گفت که موفقیت در کنترل عفونت به میزان آگاهی، دقت و رعایت اصول بهداشتی توسط کارکنان وابسته است. هرچه این اصول دقیقتر رعایت شوند، احتمال بروز عفونتهای بیمارستانی کاهش یافته و ایمنی بیماران و کارکنان به شکل قابل توجهی افزایش پیدا میکند.
